پایگاه اطلاع رسانی «موج سوم»: مصطفی ملكیان، روشنفكر برجسته ایرانی، در دیدار با اعضای «پویش (كمپین) دعوت از خاتمی» ضمن نقد اخلاقی دولت فعلی، با ذكر دلایلی اخلاقی و روان‌شناختی از آمدن خاتمی دفاع كرد و تاكید نمود كه تلاش برای نامزدی و پیروزی خاتمی در انتخابات ریاست جمهوری وظیفه اخلاقی نخبگان ایرانی است. 

با توجه به اهمیت ادله اخلاقی مطرح‌شده در این دیدار، پس از ذكر چكیده مهمترین نكات عنوان شده‌ توسط مصطفی ملكیان، متن كامل سخنان ایشان در پی می‌آید. گزیده‌ای از گزارش ویدیویی این دیدار را نیر می‌توانید در انتهای گزارش ببینید:

ادامه مطلب

در حاشیه: امروز سه‌سالگی وبلاگ ما و شماست. که به‌شکرانه‌ی آن، رختی نو پوشاندیمش. ناسپاسی است اگر نگوییم: این وبلاگ رشد و نشاط خویش را مدیون یاری بی‌دریغ شماست.

زمانیان: جلسه‌ای در موسسه‌ی معرفت و پژوهش در اواخر اردیبهشت ۱۳۸۷ برگزار گردید. در این جلسه آقای ملکیان طی صحبتی کوتاه به موضوع جدید و درخور اهمیتی با عنوان حکمت «به من چه؟» پرداخت. گزارش این سخنرانی را در این پست، جهت اطلاع دوستان می‌آورم. امید است مقبول افتد.

در زمین دیگران خانه مکن              کار خود کن کار بیگانه مکن

آقای ملکیان در ابتدای صحبت خویش و برای پرهیز از اشتباه در فهم حکمت «به من چه؟» این مفهوم را از آن چه معمولاً در افواه عمومی گفته می‌شود، جدا کرد. به‌تعبیر ایشان، این «به من چه؟» با آن‌چه که از سوی بعضی از مردم که برای عدم مشارکت در امور اجتماعی عنوان می‌کنند، متفاوت است. این «به من چه؟» که نسبت به احوال همسایه و دیگران بی‌تفاوت باشیم امری ناپسند و توصیه‌نشدنی است. البته این تلقی مورد بحث نیست. بلکه «به من چه؟» مورد نظر تلقی بسیار عمیق و معنوی از جهان است که در بسیاری از عرفا و متفکران ژرف‌اندیش در طول تاریخ دیده شده است.

منبع: خبرگزاری آفتاب

گزارشی از سخنرانی مصطفا ملکیان در دانشگاه شیراز

آفتاب - فرهنگ و اندیشه: مصطفا ملکیان، در نشستی که با عنوان «بررسی ارتباط فلسفه و هنر» در دانشگاه شیراز برگزار شده بود، سخنرانی کرد. «آفتاب»، متن منقح و ویرایش شده‌ی گزارش این سخنرانی را در اختیار علاقمندان «فرهنگ و اندیشه» قرار می‌دهد. گزارش ابتدایی را خبرنگار «ایسنا» در شیراز تهیه کرده بود.

معانی مختلف هنر

گاه هنر در معنای «فضیلت» و گاه در معنای «فن» و «مناسب‌ترین روش انجام کار» به کار می‌رود؛ اما آنچه موضوع سخن ماست، معنای سوم هنر است که همان «زیبایی‌آفرینی» است.

نسبت فلسفه و هنر

یونانیان و رومیان قدیم سه امر را مایه‌ آرامش و قرار روان آدمیان می‌دانستند: «راستی» یا «حقیقت»، «نیکی» یا «خیر»، و «زیبایی» یا «جمال». پی‌جویی راستی و حقیقت در تاریخ بشر، «علم» و شاخه های مختلف معرفت آن از جمله «فلسفه» را پدید آورده است؛ در طلب خیر و نیکی بودن، «اخلاق» و اخلاقی زیستن را در میان ما رقم زده است؛ و در پی زیبایی و جمال بودن، پیدایش «هنر» را باعث شده است.

اشاره: ارائه‌ی تلقی‌های نو از مسائل دینی و از جمله واقعه‌ی كربلا چندی است كه دغدغه‌ی ذهنی اندیشمندان و روشنفكران دینی معاصر ما قرار گرفته است. مطلب زیر گزارشی است از سخنرانی مصطفا ملکیان در سومین شب از همایش «تلقی‌های نو از عاشورا»، که در فروردین سال هشتاد و با عنوان «تلقی اخلاقی و معنوی از عاشورا» ایراد گردیده‌است.

استاد ملكیان در این سخنرانی ابتدا به دو مشكل كه سخن گفتن از واقعه كربلا و بُعد اخلاقی اصلاح‌گری امام حسین را سخت می‌كند اشاره كرد و گفت: نخست آنكه بیشتر آنچه ما درباره واقعه كربلا شنیده‌ایم چیزهایی است كه اتفاق نیفتاده و كسی كه بخواهد در این باب سخن بگوید باید اهتمام اولش نفی این شنیده‌ها باشد. دوم آنكه در طول تاریخ تشیع و بخصوص در چهارصد سال اخیر آنقدر سوءاستفاده از نام حسین بن علی صورت گرفته كه همیشه گوینده‌ای كه بخواهد در این باره سخن بگوید موانع عاطفی زیادی بین خود و مخاطبان خود می‌بیند، و این موانع عاطفی پس از انقلاب نیز بیشتر شده است.

خبرگزاري‌مهر :استاد ملکیان در نشست " نقش عرفان اسلامی در تعیین هویت" تصریح کرد:

هویت انسانی یک امر پویاست / تمام پیام عرفان سیر و سلوک است

تمام پیام عرفان سیر و سلوک است و سلوک یعنی فرایند دیدن خویشتن. همه عرفانها در یک مؤلفه بسیار مهم مشترک هستند و آن این است که نام انسان را در مقوله فرایند انتخاب می کننند نه نامی از مقوله جوهر. به انسان صفت سالک و رهرو را می دهند که اینها دلالت بر یک فرایند می کند.

به گزارش خبرنگار گروه دین و اندیشه "مهر"،  نخستین جلسه از سلسله نشستهای هویت ایرانی مرکز تحقیقات زبان و ادبیات فارسی دانشگاه تربیت مدرس با همکاری مجمع تشخیص مصلحت نظام، صبح روز دوشنبه  در دانشکده علوم انسانی این دانشگاه برگزار شد.

در این جلسه استاد مصطفی ملکیان در نشست  نقش عرفان اسلامی در تعیین هویت درباره "هویت ایستا و هویت پویا" سخنرانی کرد .

استاد ملکیان در آغاز سخنانش با تأکید بر این نکته که بحث من درباره مفهوم هویت به معنای فردی آن خواهد بود، سخنانش را آغاز کرد و گفت : مسئله هویت در حوزه های مختلفی از حوزه های معرفتی بشر قابل طرح و بررسی است. در زمینه فلسفه لااقل در سه شاخه فلسفه یعنی در مابعدالطبیعه، فلسفه ذهن و فلسفه اخلاق قابل طرح است. همچنین در علوم تجربی انسانی لااقل در روانشناسی، با تأکید بیشتر در جامعه شناسی و در علم  سیاست نیز قابل طرح است. در دانشهای تاریخی و خصوصاً هویت ملی و تاریخی و همچنین در عرفان نیز این مفهوم مطرح شده است.

سخنرانی مصطفا ملکیان در مجمع عمومی ادوار تحکیم

ادوار نیوز : مراسم افتتاحیه‌ی مجمع عمومی سازمان دانش آموختگان ایران اسلامی (ادوار تحكیم وحدت) صبح امروز (پنج‌شنبه ۲۹ دیماه ۸۴) برگزار شد .

سخنران این مراسم استاد مصطفا ملكیان بود كه سخنرانی خود را با عنوان « آنچه لازم داریم» ایراد نمود .

مصطفا ملكیان در ابتدای سخنرانی خود در مورد موضوع سخنان خود توضیح داد: «هر وقت تعابیری از قبیل آنچه لازم داریم طرح‌شود، این سؤال متقابلاً مطرح‌می‌شود كه برای چه‌كاری ، ‌چه‌چیزی لازم داریم؟»

ملكیان گفت: به‌هرحال كسانی هستند، كه در زندگی خود به‌هرجهتی عزم بر این جزم‌كرده‌اند، كه نه‌تنها خود به وظیفه‌ی اخلاقی‌شان عمل‌كنند، بلكه در پی آن هستند، تا دیگران نیز وظایف اخلاقی خود را انجام‌دهند ، یعنی این افراد تنها به صالح بودن نمی‌اندیشند، بلكه مصلح نیز هستند.

 منبع: وبلاگ حباب (با تشکر از آقای یاسر میردامادی)

به دعوت مركز فعاليت‌های قرآنی دانشجويان ايران شعبه‌ی مشهد، مصطفا ملكيان، روشنفكر و انديشمند ايرانی، درباره‌ی امكان سخن گفتن از متن مقدس در دوران مدرن سخن‌گفت. اين جلسه، اولين جلسه از مجموعه‌‌ی قرآن و چالش‌های عصر نوين بود كه با سخنرانی ايشان آغاز می‌‌شد .

وی كه پس از دوسال‌ونيم كناره‌‌گيری از سخنرانی در مجامع عمومی اکنون برای اولين‌بار در مشهد سخن می‌‌گفت ابتدا تذكرداد، كه: «مراد من از متن مقدس، متون مقدس همه‌ی اديانی است كه دارای متن مقدس‌اند و از شمول سخن من، هيچ متن مقدسي مستثنا نخواهد بود.»

او همان ابتدا پاسخ به اين پرسش را كه “آيا می‌‌توان در دوران مدرن از متن مقدس سخن گفت؟” مثبت دانست (والبته مثبت به معنایی کاملا خاص) و گفت: «هر آن چه در طول سخن‌ام می‌گويم توضيحي درباره‌ی دليل پاسخ مثبت و همچنين چگونگي سخن گفتن از متن مقدس است.»

او در ادامه ابراز داشت: «انسان متجدد با انسان سنتي هم به لحاظ عقايد هم به لحاظ احساسات، هم به لحاظ خواسته‌ها و نيازها و هم به لحاظ اعمال، تفاوت كرده است و از سوی ديگر همه‌‌ی كتاب‌های مقدس اديان و مذاهب در دوران سنت گردآوری، تصنيف و ابداع شده‌اند.» او سپس پرسشي را مطرح كرد و پرسيد: «با وجود آن كه انسان متجدد متفاوت با انسان سنتي است و اين تفاوت‌ها را نبايد دست كم گرفت، اما آيا هيچ وجه اشتراكي ميان انسان سنتي و متجدد وجود ندارد؟»

خلاصه‌ی سخنرانی استاد مصطفا ملکيان- جهاد دانشگاهی28/2/84

یک سلسله آثار مکتوب از پیامبران و عارفان در اختیار ما قرارگرفته‌است. حال با این آثار مکتوب از پیامبران و عارفان، باید چه نوع مواجهه‌ای داشته‌باشیم؟ تا کنون در طول تاریخ، مواجهات مختلفی روی‌داده‌است. اکنون بحث ما در باب مواجهه‌ی درمانی است. این مواجهه، دو مواجهه‌ی رقیب داشته‌است:

       I آنچه که از دین باقی‌مانده را کتاب قانون تلقّی کنیم.

     II  آنچه که باقی‌مانده کتاب قانون نیست، بلکه یک نقشه است.

تلقّی فقها، بیش‌تر تلقّی اوّل و تلقّی فلاسفه، بیش‌تر تلقّی دوم است. در رویکرد درمانی، ما دردین نه با یک کتاب قانون مواجه‌ایم، نه با یک نقشه؛ بلکه با یک نسخه مواجه‌ایم. ویتگنشتاین نخستین کسی بود که گفت باید به فلسفه رویکرد درمانی داشت. ما در مورد دین و عرفان باید رویکرد درمانی داشته‌باشیم. در این پارادایم پیامبران و عارفان طبیب‌اند. «طبیب ِ جان». این تلقّی ۸ نتیجه دارد:

اشاره: متن زير گزارشي است از سخنراني استاد مصطفا ملكيان در پژوهشكده فلسفه و كلام در سال گذشته در دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم .

تعبير «انسان مدرن » در دو معناي متفاوت، اما كمابيش نزديك به هم به كار مي رود. در دو سوي اين تعبير، «انسان سنتي» و «انسان پست مدرن» قرار دارند و در ميانه آن «انسان مدرن». در واقع، ما با سه تعبير روبه رو هستيم: «فرهنگ و تفكر سنتي»، «فرهنگ و تمدن مدرن » و «فرهنگ و تمدن پست مدرن».

براي انسان سنتي، اصل، «سنت» است. براي او وحي و الهام الهي، چيزي است كه از آسمان به زمين مي رسد و تمام مسايل ديگر تحت الشعاع آن قرار مي گيرد. حدود ۴۵۰ سال پيش از اين، در ايتاليا و سپس آلمان و بعد تمام اروپا، اين تفكر به وجود آمد كه «عقل» پايه امور قرار گيرد. اين، ابتداي مدرنيته بود. با ظهور «نيچه» و گسترش افكار وي، فرهنگ ديگري شكل گرفت كه هنوز نيز درحال تكميل است. در اين فرهنگ تازه، كه عنوان «پست مدرن» دارد ، «وحي» و «عقل» اعتبار خود را از دست مي دهند و «اجماع عام» يا «قراردادگرايي» مبنا مي شود؛ يعني آن چه كه انسان ها در مورد آن اجماع دارند، درست است.

ظهور جدي فرهنگ «پست مدرن»ها از سال ۱۹۶۰ به بعد بود و مدل آن ها، اعم از مدل و مفهوم «مدرن» بود. گاهي وقتي گفته مي شود «مدرن»، رفتن از عقل به سمت وحي منظور است. در اين معني، «مدرن بودن» يعني «سنتي نبودن». با اين تعبير، «نيچه» جزء مدرن ها به حساب مي آيد.

منبع: فصلنامه‌ی هفت آسمان، شماره‌ی دوم، تابستان ۱۳۷۸

گفت‌وگو با استاد مصطفى ملكيان

هفت آسمان: آيا نوع و ميزان نياز انسان معاصر به دين نسبت به گذشته تغييرى كرده است؟ اگر اين نياز تشديد شده است به كدامين قرائت؟ و نيز چه مؤلفه هايى در جهان امروز در اين تشديد نياز مؤثر بوده است؟

راستش را بخواهيد، سؤالتان، به سبب شدت ابهامى كه دارد، لا اقل براى من، قابل جوابگويى نيست. مثلا، معلوم نيست كه منظورتان از لفظ "دين"، دقيقاً، چيست. مى دانيد كه از اين لفظ معانى بسيار عديده اى اراده مى توان كرد. ممكن است، بر حسب بعضى از معانى اين لفظ، انسان امروزى هيچ نيازى به دين نداشته باشد و، بنا به برخى از معانى ديگر آن، انسان امروزى همچنان نيازمند دين باشد ولی ...

اشاره: آنچه كه در پی می آيد چكيده ايست از گفت‏وگوى مصطفي ملكيان با شماره سوم مجله نامه ميبد، كه در آن، معانى و برداشت‏هاى متعدد از بحث «معناى زندگى‏» را از يكديگر باز شناخته و پس از ارائه توضيحاتى در باره هر كدام، به مسائلى همچون مجهول بودن يا مكشوف بودن معناى زندگى، رابطه عشق با معناى زندگى و ساحت‏هاى گوناگونى كه در آنها مساله «معناى زندگى‏» قابل طرح است، پرداخته است.

در مورد معناى زندگى اولا بايد دو امر را از يكديگر تفكيك كرد . گاه مراد از معناى زندگى، هدف زندگى است و گاه مراد از آن، فايده زندگى است و اينها خيلى با هم متفاوتند . نخست، درباره معناى زندگى، به معناى هدف زندگى سخن مى‏گويم . گاه هدف به موجودى كه داراى علم و اراده است، نسبت داده مى‏شود و گاه به موجودى كه داراى علم و اراده نيست . حال ما در ميان موجوداتى كه داراى علم و اراده هستند، توجه خود را به انسان محصور مى‏كنيم . موجود صاحب علم و اراده، در يكايك كارهاى آگاهانه‏اى كه انجام مى‏دهد، رسيدن به چيزى را در نظر دارد كه به آن هدف مى‏گوييم.

... من نه دل نگران سنّتم ، نه دل نگران تجدّد ، نه دل نگران تمدّن ، نه دل نگران فرهنگ و نه دل نگران هيچ امر انتزاعي از اين قبيل . من دل نگران انسانهاي گوشت خون داريم که مي آيند ، رنج مي برند و مي روند.سعي کنيم که اولا : انسانها هرچه بيشتر با حقيقت مواجهه يابند ، به حقايق هرچه بيشتري دست يابند ثانيا هرچه کمتر درد بکشند و رنج ببرند و ثالثا هرچه بيشتر به نيکي و نيکوکاري بگرايند و براي تحقّق اين سه هدف از هرچه سودمند مي تواند بود بهره مند گردند ، از دين گرفته تا علم ، فلسفه ، هنر ، ادبيات و همه دستاوردهاي بشري ديگر.

                                                                            مصطفی ملکیان

سنت . مجموعه ای از افکار ، احساسات و افعال موروثی و جا افتاده است که از سوی کسانی قانع کننده و حتی فوق سوال و چون و چرا نا پذیر تلقی شود و از راه تاسی به اسوه گذشتگان ( در منظر سنت بر خلاف مدرنیته سیر عالم رو به پیشرفت نیست  ) از نسلی به نسلی انتقال می یابد .

سنت گرایی . آموزه ها و اصول کسانی است که از قبول و تبعیت سنت دفاع می کنند و سنت را قابل اعتماد تر از افکار ، احساسات و افعالی می دانند که بر اثر تجربه  و تفکر شخصی حاصل آمده اند 

مدرنیته . مجموعه اوصاف و خصائصی که در تمدن جدیدی که طی چند قرن اخیر در اروپا و امریکای شمالی به ظهور پیوست کمابیش حضور دارند:

اما اسلام چیست ؟

اسلام یکی از ادیان جهان است و با توجه به آنچه در تعریف دین گفتیم و  سه نوع دین قائل  شدیم  ، سه نوع اسلام نیز قائل می شویم که بر اساس همان تقسیم بندی دین انجام می شود .

اسلام یک . متون مقدس دینی و مذهبی مسلمین . اعم از قرآن و احادیث معتبر .

اسلام دو . مجموع شروح وتفاسیر و تبیین ها و دفاعهایی که در باب قرآن و احادیث معتبر بر جا مانده است .

مثلا آثار متکلمان ، عالمان اخلاق ، فقها ، فیلسوفان ، عارفان و عالمان فرهنگ اسلامی .

اسلام سه . مجموع افعالی که مسلمانان در طوا تاریخ انجام داده اند به انضمام آثار و نتایجی که بر آن افعال مترتب شده اند.

ابتدا تعریف مختصری از لیبرالیسم را می آوریم و سپس رابطه بین این دو را بررسی می نماییم .

لیبرالیسم  ( در اخلاق ) . متقابل قانون پرستی یا شرع پرستی و سخت گیری یا سخت رفتاری .

قانون پرستی یا شرع پرستی . آن نوع اخلاقی که در پی آن است که برای هر اوضاع و احوال متصوری که در آن گزینش اخلاقی به میان می آید قاعده ای توصیه کند ، یا روحیه ای که در هر اوضاع از آنچه یگانه قاعده اش می پندارد تبعیت کند .

* قانون پرستی ( به قیمت تغافل ورزی از ملاحظات اخلاقی واقع گرایانه وسیع تر ) ، برای لحاظ قانون و شرع و برای ظواهر و نهادهای قانونی و شرعی حرمتی افراطی قائل است .

* این مشی هم یکنوع اخلاق است و هم یکنوع روحیه .

* و روحیه قانون پرست بسی خطرناکتر از نظام اخلاقی قانون پرست است.