اشاره: مكتوب حاضر به قلم دكتر ابوالقاسم فنايي، پاسخي است به مقاله انتقادي دكتر سروش دباغ تحت عنوان "تعبد و مدرن بودن". دباغ در آن مقاله كه در فصلنامه مدرسه منتشر شده است به نقد آراي ملكيان در باب نسبت دين و مدرنيته پرداخته بود.  فنايي در نوشتار حاضر  نشان مي‌‌دهد كه دباغ در فهم مراد ملکیان به خطا رفته و دلایلی که به سود مدعای خود آورده، مخدوش و نامربوط‌اند. نشر نخست اين مقاله در وبلاگ نیلوفر و به كوشش جناب آقای فاضل قاسم‌فام صورت گرفته است.

منبع: روزنامه تهران امروز، سه‌شنبه ۵ دی‌ماه ۱۳۸۵، شماره ۳۴

پیش از ورود به بحث اخلاق در علوم و فناوری، باید به چهار سوال كه به خود «اخلاق» و «اخلاقی زیستن» مربوط می‌شود، پاسخ داد و از آن در مقابل جواب‌های رقیب دفاع كرد و نشان داد كه هم در عالم علم و هم فناوری، رعایت یك سلسله از قواعد و رویكردهای اخلاقی الزامی است. بعد از این مرحله كه «اخلاقی زیستن» قابل دفاع شد، می‌توان به بحث چگونه اخلاقی زیستن در عالم علم و فناوری پرداخت.

در این مجال، فقط به جغرافیای معرفتی اخلاق در علم و فناوری می‌پردازیم بدین معنا كه سوال‌ها مطرح می‌شود اما به پاسخ‌ها و تقریرهای آنها نمی‌پردازیم.

سوال‌های مطرح در خصوص اخلاق و اخلاقی زیستن، با ترتیب منطقی بر یكدیگر، بدین شرح است.

۱. غرض از اخلاقی زیستن چیست؟ و چه ویژگی‌ای دارد؟

به این سوال، چهار پاسخ كلی داده شده است:

الف) عده‌ای غرض از اخلاقی زیستن را هماهنگ كردن افراد جامعه می‌دانند، یعنی در یك جامعه، (اعم از جامعه بزرگ جهانی یا جوامع بسیار بسیار كوچك) افراد با خواسته‌های بسیار متعدد و مغایر و گاه معارض با یكدیگر زندگی می‌كنند كه اخلاقی زیستن موجب هماهنگی خواسته‌های اعضای این جامعه می‌شود.

حاشیه: قسمت‌های ناقص مطالب تدین تعقلی – پاره سوم و نیز پاره چهارم بر اساس فایل صوتی تصحیح گردید.

با سپاس ویژه از «خودت رابشناس» که مطلب زیر را در اختیارمان نهاد.

منبع: ویژه‌نامه خط سوم، شماره سه و چهار

○ جناب استاد ملكیان با تشكر از این كه قبول زحمت فرمودید و این مجال را در اختیار ما قرار دادید، می‌پردازیم به مباحث اصلی این گفتگو. اگر دنیای اسلام را به سه بلوك كشورهای عربی، ایران و تركیه تقسیم كنیم و شبه قاره هند را نیز از نظر دور نداریم، مواجهه آغازین اندیشمندان مسلمان با پدیده مدرنیسم در این سه بلوك چگونه بوده است؟ طرد و نفی؛ تسلیم و قبول؛ یا انتخاب و پالایش؟

● من درباره جهان ترك زبان و كشور تركیه تقریباً هیچ اطلاعی ندارم. بیشترین اطلاعات من به ترتیب درباره ایران، یعنی منطقه فارسی زبان، كشورهای عربی و شبه قاره هند است. بنابراین، سخنم را در باب تركیه، در همین جا متوقف می‌كنم و درباره بلوك عربی زبان و انگلیسی زبان كه شبه قاره هند باشد، منحصراً سخن می‌گویم. من با اینكه به تفاوتهای این سه بلوك توجه دارم، در عین حال به نظرم می‌رسد سخنی را كه یكی از اندیشمندان غربی در باب وضع كلیسا در قبال پیشرفتهای علوم و معارف بشری گفته، به گمان من می‌آید كه به عینه در باب ما صادق است، یعنی در باب همه اندیشمندان مسلمان. در باب كیفیت مواجهه كلیسا با معارف جدید بشری متحول و متطور، گفته شده است كه كلیسا ابتدا در برابر هر كشف جدیدی درباره معارف، مقاومت و طرد و نفی بسیار بلیغ و جدی و سرسختانه و احیاناً خشونت‌آمیز نشان می‌داد. پس از این كه كشفیات جدید در اذهان مردم راسخ می‌شود كه دیگر اصلاً مخالفت كردن با آن، مخالفت با نوعی عقل سلیم است، كلیسا كار دوم خود را در پیش می‌گیرد و می‌گوید: بله، از آیات و كتاب مقدس هم، تاییداتی در مورد این كشف ...